Diz altı protez (transtibial protez)
Diz altı (transtibial) ampütasyon sonrasında yeniden güvenle yürüyebilmeniz için soketten ayağa kadar her parçayı ölçünüze, aktivite düzeyinize ve günlük hayatınıza göre planlıyoruz.
Diz altı protez sistemleri
Diz altı protez nedir?
Diz altı protez, bacağın diz ekleminin altından kaybedildiği durumlarda kaybedilen alt bacak ve ayağın görevini üstlenen yapay uzuvdur. Diz eklemi korunduğu için kullanıcı kendi dizinin gücünü ve kontrolünü kullanmaya devam eder; bu nedenle diz altı kullanıcılar genellikle diz üstü kullanıcılara göre daha kısa sürede ve daha az enerji harcayarak yürümeyi öğrenir.
Protezin başarısını en çok belirleyen parça güdüğü saran sokettir. İyi oturan bir soket yükü güdükte bu yükü taşıyabilen bölgelere dağıtır, hassas bölgeleri korur ve protezin bacağın bir parçası gibi hissedilmesini sağlar.
Kimlere uygulanır? (Endikasyonlar)
- Damar hastalıkları ve diyabete bağlı diz altı ampütasyonlar
- Trafik, iş ve spor kazalarına bağlı travmatik ampütasyonlar
- Kemik ve yumuşak doku tümörleri nedeniyle yapılan ampütasyonlar
- Doğuştan bacak eksiklikleri (konjenital ekstremite yetmezlikleri)
- Enfeksiyon veya iyileşmeyen yaralar sonrası yapılan ampütasyonlar
Protez öncesi değerlendirmede neye bakıyoruz?
- Güdük uzunluğu, şekli ve kemik çıkıntıları
- Cilt durumu, yara izleri ve hassas bölgeler
- Güdük hacminin oturup oturmadığı (yeni ampütelerde hacim değişimi)
- Diz ve kalçadaki hareket açıklığı ile kas gücü
- Denge, genel sağlık durumu ve eşlik eden hastalıklar
- Günlük yaşam, iş ve spor hedefleri (aktivite düzeyi)
Aktivite düzeyleri ve ürün seçimi
Protez ayağı ve askı sistemi seçilirken uluslararası kabul gören aktivite düzeyleri (K0–K4 ya da mobilite dereceleri) esas alınır:
- K1: Ev içi, düz zeminde sabit tempoda yürüme
- K2: Kısıtlı dış mekân yürüyüşü, kaldırım ve basamak gibi engelleri aşabilme
- K3: Değişken tempoda, dış mekânda sınırsız yürüme; meslek ve hobi aktiviteleri
- K4: Yüksek darbe ve enerji gerektiren aktiviteler; spor, koşu (çoğunlukla genç ve aktif kullanıcılar)
Düşük aktivitede güvenlik ve dengeyi, yüksek aktivitede enerji geri dönüşünü ve uyumu ön planda tutan bileşenler tercih edilir.
Diz altı protezin parçaları
- Soket: Güdüğünüzün ölçüsüne göre özel üretilir. Kalıplar 7 eksenli robotla işlenir; test soketiyle prova edilmeden kesin sokete geçilmez.
- Liner (iç kılıf): Silikon, jel veya poliüretan yapıdaki kılıf, cildi korur, sürtünmeyi azaltır ve soketin yumuşak oturmasını sağlar.
- Askı sistemi: Protezi güdükte tutan sistemdir. Pin-kilit, pasif vakum ve aktif vakum en sık kullanılan seçeneklerdir.
- Adaptörler ve pilon: Hizalamayı ve boy ayarını sağlayan modüler bağlantı parçalarıdır.
- Protez ayak: Aktivite düzeyine göre sabit topuklu, karbon yaylı, çok eksenli, hidrolik bilekli veya vakum entegre ayaklar seçilebilir.
Askı sistemlerinin karşılaştırması
| Pin-kilit | Takıp çıkarması pratik; uçta çekme etkisi olabilir, kilit boyu kısa güdükte sorun yaratabilir. |
|---|---|
| Pasif vakum (emme) | Pompa yok; contalı liner ve tek yönlü valfle tutunma. Hacim azaldığında tutunma zayıflayabilir. |
| Aktif vakum | Pompa ile sürekli negatif basınç; pistonlamayı azaltır, gün içi hacim değişimini yönetmeye yardımcı olur. Hassas soket uyumu ister. |
Seçim; güdük yapısı, cilt durumu, el becerisi ve aktivite düzeyine göre birlikte yapılır.
Ağırlıklı olarak kullandığımız markalar
Diz altı protezlerde en yoğun Proteor bileşenleri kullanıyoruz. İhtiyaca göre Össur, Ottobock, Bionest, IB-ER ve Ortotek ürünlerini de karşılaştırarak size en uygun olanı öneriyoruz.
Diz altı protez yapım süreci
- Ön görüşme ve değerlendirme
- Ölçü ve tarama: Güdük ölçüsü alınır, hassas bölgeler işaretlenir.
- Soket tasarımı ve robotik kalıp üretimi
- Test soketi provası: Basınç noktaları, askı ve boy kontrol edilir.
- Hizalama ve yürüyüş ayarı: Statik ve dinamik hizalama yapılır.
- Kesin protez: Karbon veya termoplastik soket üretilir, kozmetik kaplama istenirse eklenir.
- Teslim, eğitim ve takip: 5 yıl ücretsiz WhatsApp desteği ve fizik tedavi sürecinde destek.
Kullanım ve bakım önerileri
- Liner'ı her gün ılık su ve hafif sabunla yıkayın, tamamen kurumasını bekleyin.
- Güdüğünüzü her akşam ayna ile kontrol edin; kızarıklık 20–30 dakikada geçmiyorsa bize ulaşın.
- Kilo değişimi soket oturuşunu etkiler; belirgin kilo alıp verdiğinizde kontrole gelin.
- Protezinizi farklı topuk yüksekliğinde ayakkabılarla kullanmadan önce bize danışın; hizalama değişebilir.
- Ses, gevşeme veya hasar fark ederseniz kullanmaya devam etmeden kontrol ettirin.
Bu bölümde kullandığımız Proteor ürünleri
Sık sorulan sorular
Diz altı protezle normal yürüyebilir miyim?
Uygun soket, doğru ayak seçimi ve düzenli yürüyüş eğitimiyle kullanıcıların büyük kısmı günlük hayatına protezle devam eder. Süre ve sonuç; güdük durumu, genel sağlık ve aktivite düzeyine göre kişiden kişiye değişir.
Diz altı protez kaç yıl kullanılır?
Protezin ömrü kullanım yoğunluğuna, kilo değişimine ve güdükteki değişikliklere bağlıdır. Soket ve liner genellikle diğer parçalardan daha sık yenilenmesi gereken parçalardır.
Hangi askı sistemi bana uygun?
Güdük uzunluğu, cilt durumu, el becerisi ve aktivite düzeyiniz değerlendirilerek pin-kilit, pasif vakum ve aktif vakum seçeneklerinden size uygun olanı birlikte belirliyoruz.
Hangi marka diz altı protez kullanıyorsunuz?
Ağırlıklı olarak Proteor ürünleri kullanıyoruz. İhtiyaca göre Össur, Ottobock, Bionest, IB-ER ve Ortotek ürünleriyle de çalışıyoruz.
Protezle duş alabilir miyim?
Çoğu protez suya dayanıklı değildir. Banyo için özel duş protezleri veya suya dayanıklı bileşenler kullanılabilir; ihtiyacınıza göre öneride bulunuruz.